Nilgün Karataş
Game of Thrones kadar merakla beklenmiyor, La Casa de Papel kadar konuşulmuyor olabilirler. Yeni nesil TV platformlarının hayatımıza girmesi ile birlikte dizilerin yükselişe geçtiği bir dönemdeyiz. Ancak bu durum belgesel dünyasının sakin olduğu, yeni işler çıkmadığı anlamına gelmiyor. Belgesel yapımcıları dizilerin ve filmlerin kurgusallığından sıkılıp gerçek hikayeleri merak edenler için birbirinden ilginç alternatifler sunuyor. Discovery Chanel, National Geographic, BBC Earth, İz Tv gibi kanalların yanı sıra Netflix gibi platformlar sayesinde, neredeyse her konuda onlarca belgesel film izleyebiliyoruz. Bu bol seçenek arasından biz de geçen yılın en çok izlenen ve en çok konuşulan belgesellerini derledik. İşte listemize giren 10 muhteşem belgesel:
1. DIRTY MONEY
Alex Gibney’in hazırladığı ‘Dirty Money’ (Kirli Para) belgesel dizi, geçen yıl alanında Netflix’in en dikkat çeken yapımlarından biri oldu. Konusu “Yalanlar üzerinde yükselen kurumsal imparatorluklar. Dünyayı sarsan skandallar. “Aşırı açgözlülük, küstahlık ve yozlaşma konulu 6 gerçek hayat öyküsü” şeklinde özetlenebilen bu belgesel dizi, her bölümde ayrı bir vakayı işliyor. İş dünyasının kirli yüzünü konu edinen Dirty Money, final bölümünde ise Trump Organization’u inceliyor. Olayları farklı bir pencereden görmemizi sağlayan belgesel, uyandırdığı merak duygusu ile bir çırpıda izleniyor.
2. FAHRENHEIT 11/9
Oscar ödüllü yönetmen Michael Moore’dan söz edilince akla ilk eden Fahrenheit 9/11 belgeseli geliyor. Tüm zamanların en çok gelir getiren belgeseli olan Fahrenheit 9/11’de 11 Eylül olaylarını ele alan ve odağına dönemin başkanı George W. Bush’u koyan usta yönetmen, yeni belgeseli ile de siyasi taşlamalarına devam ediyor. Bu kez Moore’un mercek altına aldığı isim elbette ABD Başkanı Donald Trump. Adını ve çıkış noktasını Trump’ın 9 Kasım 2016 tarihinde başkan oluşu olarak belirleyen belgesel, kışkırtıcı bir bakış açısı ile “Buraya nasıl geldik ve buradan nasıl çıkacağız” sorularına yanıt arıyor.
3 – CHEF’S TABLE
Dünyanın en iyi şeflerinden altısının dünyanın farklı köşelerindeki restoranlarına konuk olduğumuz ilk sezonundan bu yana keyifle izlenen Chef’s Table, 5’inci sezonu ile geçen yıl bizlere bir sürpriz yaptı. 2015 yılından bu yana her sezon yeni şefleri konu edinen belgesel, farklı kültürleri yaratıcı yemekler ve baştan çıkarıcı tatlılar üzerinden anlatıyor. Belgesel yeni yeni sezonunda izleyicilerini Philadelphia, İstanbul, Bangkok ve Barselona’da yemek kültürünü yansıtan 4 yenilikçi şefle tanıştırıyor. İkinci bölümü İstanbul Kadıköy’deki Çiya restoranların kurucusu Musa Dağdeviren’e ayıran Chef’s Table, Türkiye’nin kendine özgü hallerini unutulup gitmesini istemediği bölgesel yemekler üzerinden anlatıyor.
4- THREE IDENTICAL STRANGERS
Bir insanın karakterini oluşturan genetik midir, yoksa çevre mi? Three Identical Strangers’ın çıkış noktası tam da burası. Yönetmen Tim Wardle’ın bu sarsıcı belgeseli, birbirlerinin varlığından habersiz büyüyen 3 kardeşin hikayesini anlatıyor. 1980 yılında doğum sırasında ayrı düşen, 19 yaşında birbirlerini bularak bir anda şöhret olan kardeşlerin hikayesi şaşırtıcı bir şekilde ilerliyor. Evlatlık verildikleri farklı ailelerde büyüyen bu genç adamların, psikolojik bir deneyin kobayları olduğu ortaya çıkıyor. İkizlerin ve üçüzlerin farklı çevrelerde yetişmelerini gözlemleyen bu deney ve üçüzlerin dramı, duygusal olduğu kadar bilimsel, hukuksal ve ahlaki açıdan düşündürüyor.
5 – FREE SOLO
Herhangi bir emniyet aleti ve ip kullanılmadan yapılan kaya tırmanışına “Free Solo” deniyor. Bir National Geographic belgeseli olan 2018 yapımı Free Solo’da Dağcı Alex Honnold’un kariyerinin en zorlu tırmanışını konu ediniyor. ABD’nin Yosemite Ulusal Parkı’nda bulunan dev granit kaya El Capitan’a free solo tırmanışı yapan ilk kişi olan Honnold, bu belgeselin kahramanı. Araya aşkın girmesi ile işler biraz karışsa da Honnold bizlere, tutku kadar odaklanmanın önemini de gösteriyor. Heyecanlı bir tırmanışı muhteşem kamera açıları ile sunan belgesel, hepimizin merak ettiği o sorunun yanıtını da arıyor: Bunu neden yapıyorsun?
6. DARK TOURIST
Gazeteci David Farrier, bu belgeselde dünyanın farklı yerlerini geziyor. Ancak bu gezi bilindik turistik merkezleri içermiyor. Farrier, kimsenin size tavsiye etmeyeceği, tuhaf ve kimi zaman tehlikeli yerleri ziyaret ediyor. İlk sezonu 7 bölümden oluşan Dark Tourist’te (Kara Turist) Farrier, nükleer bir göl ya da lanetli bir orman gibi sıradışı yerlerde dolaşıyor. Her bölümde 3 farklı yeri gezen Farrier’in, bazı izleyiciler tarafından yüzeysel bulunduğunu da söyleyelim. Özellikle 5’inci bölümdeki Kıbrıs gezisinde aktardığı izlenimler yetersiz ve taraflı bulunuyor. Yine de Dark Tourist, farklı destinasyonları merak edenler için iyi bir seçim olabilir.
7. WILD WILD COUNTRY
Oregon çölünün ortasında ütopik bir şehir. Yaşam tarzları ile dikkat çeken bir tarikat. Ve tartışmalı bir lider. Daha ne olsun? Gerçek hayat hikayelerini seviyorsanız ‘Wild Wild Country’yi (Vahşi Kırlar) belgeseli de mutlaka ilginizi çeker. Kitapları Türkçe olarak da yayınlanan spritael guru Osho’nun (Gerçek adı ile Bhagwan Shree Rajnees) liderlik ettiği tarikatin etrafında dönen olaylar, 6 bölümlük ilginç bir belgesel olarak karşınızda. Çorak toprakları satın alarak kendi şehrini kuran tarikatin, yerel halkla sürtüşmesi, durumun ulusal çapta bir skandala dönüşmesi derken FBI’nın devreye girmesi Wild Wild Country’yi her bölümde giderek ilginçleşen bir belgesele dönüştürüyor.
8. WON’T YOU BE MY NEIGHBOR?
Fred Rogers, ülkemizde çok bilinen bir isim olmayabilir. Ancak Won’t You Be My Neighbor, geçen yılın en beğenilen belgesellerinden biri olarak izlenecekler listemize girmeyi hak ediyor. Şüphesiz bu başarıda Akademi ödüllü yönetmen Morgan Neville’nin emeği kadar, belgesele konu olan TV programcısı Rogers’ın yaşam öyküsünün payı da bulunuyor. Rogers, 1968-2001 yılları arasında ABD’de yayınlanan “Mr. Roger’s Neighborhood” programı ile tanınıyor. Kuklaları ile çocukları hem eğlendirmeyi hem de eğitmeyi amaç edinen Rogers’ın hayatının bilinmeyen taraflarını da anlatan belgesel, ilham verici bir hikaye anlatıyor.
9. THE MOST UNKNOWN
Çok eski sorulara yeni cevaplar arıyorsanız The Most Unknown (Bilinmeyenin Peşinde), tam size göre bir belgesel. Emmy ödüllü yönetmen Ian Cheney, 1,5 saatlik bu belgeselde dünyanın farklı yerlerinde çalışan, fizikten psikolojiye, mikrobiyolojiden nörobilime farklı disiplinlerle uğraşan 9 bilim insanını buluşturuyor. Amaç, derin varoluşsal sorunları araştırarak ortak bir zemin oluşturmaya çalışmak. Birbirlerini ziyaret eden bilim insanları “Hayat nasıl başladı?”, “Gerçekten ne kadar biliyoruz?” “Zaman nedir?” gibi cevabını merak ettiğimiz sorulara yanıt ararken, disiplinlerarası işbirliğinin gerçek potansiyelini de ortaya koyuyor.
10. DYNASTIES
Doğa belgeseli severleri de unutmak olmaz. Bu alanda Planet Earth serisi ile haklı bir üne sahip olan BBC Earth, 2018 yılını bitirirken yine çok konuşulacak bir yapımı yayına aldı. 22 Kasım’da gösterime giren yeni belgesel dizisi Dynasties (Soylar), 5 bölümden oluşuyor. Aileler, liderler ve kahramanlar üzerinden her bölümde ayrı bir hayatta kalma mücadelesi konu ediliyor. Senegal’de hiyerarşideki yerini korumak için savaş veren şempanzeden Kenya’da, erkeklerin dışladığı, güçlü bir dişi aslana, Zimbabve’de anne-kız Afrika yaban köpeklerinin kavgasından Hindistan’da yavrularını düşmanlara ve insanlara karşı korumaya çalışan bir dişi kaplana Soylar, izleyiciye sinematik ve duygu yüklü bir doğa belgeseli sunuyor. Seslendirenin Sir David Attenborough olması da bu belgeselin diğer bir güzelliği.
*Bu yazı ilk olarak Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) tarafından hazırlanan Solunum Aktüel Dergisi’nde yayınlanmıştır.
https://www.solunum.org.tr/yayinlar/1/solunum-aktuel.html
