Burçe Tutku Tuncalı’nın stand-up anlayışını farklı kılan, kişisel deneyimlerinden yola çıkarak toplumsal meseleleri mizahın konusu hâline getirmesi. 2026’da önce Edinburgh Festival Fringe’de sahnelediği, ardından Türkiye’ye taşıdığı Perfectly Imperfeckt! gösterisinde iş aramakla flört etmek arasında kurduğu paralellik de bunun iyi bir örneği. Her iki süreçte de insan kendini anlatmak, karşısındakinin beklentilerini anlamak, beğenilmek, reddedilmek ve çoğu zaman yanıt alamamak gibi durumlarla karşı karşıya. Tuncalı, bu benzerliklerden yola çıkarak modern ilişkilerin ve iş hayatının absürtlüklerini sahneye taşıyor.
Perfectly Imperfeckt! adından başlayarak kusursuzluk kavramıyla arasına mesafe koyan bir gösteri. Tuncalı, heyecanını ve kırılganlığını saklamak yerine seyirciyle kurduğu ilişkinin bir parçası hâline getiriyor. Daha ilk esprilerinden itibaren kendi adıyla ilgili tepkileri, bazen karşılık bulmayan şakaları ve sahnede yaşanan beklenmedik anları anlatısına katıyor. Seyirciyle kurduğu doğrudan ilişki, gösterinin mizahını besleyen unsurlardan biri. Bu seyircisine göre aslında riskli bir tercih, Tuncalı bu riski almaktan kaçınmıyor, bazen sahnenin sarkması pahasına.
Flört, gösterinin öne çıkan başlıklarından. Tuncalı, flört uygulamalarının yarattığı seçme-eleme kültürünü, kriterler üzerinden insan değerlendirmeyi ve modern ilişkilerde beklentilerin nasıl bir pazarlığa dönüştüğünü tiye alıyor. Kaç çocuk yapılacağından medeni hâle, kadınların nasıl yaşaması gerektiğinden ilişkilerde cinsiyetlere biçilen rollere kadar bireysel tercihlerin bile toplumsal ve siyasi müdahalelere açık olduğu bir ülkede, bu hikâyeler bireysel şakaların ötesinde anlam taşıyor. Zaten Tuncalı da seyirciden gösterinin videolarını paylaşmamasını rica ederek söze başlıyor, bu bile bağlamından ayrı kalmış bir video parçasının nelere yol açabileceğiyle ilgili tedirginliğin göstergesi aslında.
Türkiye’nin ilk kadın komedi kulübü GAL Stand-Up’ı kuran Tuncalı ile Edinburgh Festival Fringe deneyimini, karanlık mizahı ve kadın komedyenlerin sahnede karşılaştığı eşitsizlikleri konuştuk. Deniz Göktaş’ın gösterisi nedeniyle karşı karşıya kaldığı hukuki sürece de değinen Tuncalı, hiçbir komedyenin gösterisinden dolayı tutuklanmaması veya ceza almaması gerektiğini söylüyor. Ona göre seyircinin bir şakaya gülmemesi, eleştirmesi ya da komedyeni bir daha izlememeyi seçmesi, ifade özgürlüğünün doğal bir parçası. Bir şakayı beğenmemekle o şakayı yapan sanatçının cezalandırılmasını birbirinden ayırmak gerekiyor.
EZGİ AKTAŞ

- Sizi tanıyabilir miyiz? Burçe kimdir?
Burçe ben; oyuncuyum, komedyenim. 2018’den beri stand-up yapıyorum. Oyunculuk ve yönetmenlik yaptım, kısa öyküler yazdım. Son yıllarda kendimi en çok stand-up’ta ifade ediyorum. Türkçe ve İngilizce sahne alıyorum. Türkiye’nin ilk kadın komedi kulübü GAL Stand-Up’ı kurdum; haftalık açık mikrofon ve lineup gösterileri düzenledim. Ardından ilk tek kişilik gösterim “Hani Benim Ayrıcalığım?” ile Türkiye turnesine çıktım ve gösteriyi YouTube’da paylaştım.
Bu yıl ilk İngilizce solo gösterimim “Perfectly Imperfeckt!” ile Edinburgh Festival Fringe ve Manchester Women in Comedy Festival’de sahne aldım. Londra’da pek çok komedi kulübünde sahne alıyorum. Şimdi “Perfectly Imperfeckt!” i hem Birleşik Krallık’ta hem de İstanbul’da, iki dilde sahnelemeye devam ediyorum.
“Cis hetero erkek bakışıyla aynı eril hikâyeleri dinlemekten sıkıldım”
- Gösterilerinizde modern ilişkileri, flört kültürünü ve kadın olmaya dair gözlemlerinizi seyirciyle paylaşıyorsunuz. Özellikle bu konularda mizah üretmek istemenizin nedeni neydi?
Bu gösteri için ilk not aldığım konular, iş arayışı ve 30 yaşını aşmış bir kadın olarak sistemle yeniden yüzleşmemdi. Sonra flört süreciyle iş arama arasında tuhaf paralellikler görmeye başladım. Bir süredir tuttuğum şaka notlarına dönüp baktığımda konuların bu başlıklarda yoğunlaştığını gördüm. Gösterinin omurgası böyle ortaya çıktı.
Önceki gösterimde de kadın olmak; sınıflara, ayrıcalıklara, flörte ve aileye bu perspektiften bakmak ağır basıyordu. Şimdi de öyle. Sanırım bu, neleri dert edindiğimle ilgili.
Yazarken çıkış noktamı genellikle gerçekten absürt, tutarsız ve canımı sıkan şeyler oluşturuyor. Aynı beyaz, cis hetero erkek bakışıyla aynı eril hikâyeleri dinlemekten o kadar sıkıldım ki… Bize ait, kendimizi içinde bulabileceğimiz bir bakış açısı duymak çok iyi geliyor. Yola çıkarken bilinçli olarak koyduğum hedef bu değildi. Ancak neyi dert edindiğime ve neyi tüketmek istediğime baktığımda üretimimin neden buraya geldiğini anlayabiliyorum.
- Farz edelim ki 10 dakikalık bir performans yapacaksınız ve bu kısa süre içinde kadın-erkek ilişkileri konusunda seyirciye bir şeyler anlatmanız gerekiyor. Setinizi hangi başlıklar üzerine kurardınız? Bu konuda sizi en çok ne eğlendiriyor?
Önce kısaca kendimi tanıtır, biraz da kendimle dalga geçerim. Bu flört meydanına kim olarak çıkıyorum? Günümüzdeki online dating uygulamalarına dair gözlemlerimi ve son deneyimlerimi anlatır, kaçarım. Benzer deneyimler yaşadığımızı görmek beni eğlendiriyor. Anlattığım ayrıntılara ısrarla başını sallayarak ve gülerek eşlik eden insanlarla duygudaşlık kurmak çok keyifli. Benim anlattığım zavallı erkek tiplerini çoğu kadın zaten çok iyi tanıyor.
Bazen şok etmek, soru sormak eğlendiriyor. Meydan okumayı seviyorum. “Nasıl yani, koca salonda dating uygulaması kullanmayan kimse yok mu?” diye sormak hoşuma gidiyor.
- Bir stand-up metni yazarken günlük hayatta karşılaştığınız hangi anlar veya absürtlükler size “Evet, bu kesinlikle sahneye taşınmalı!” dedirtiyor?
Bazen cevabını veremediğim, üstesinden gelemediğim şeyler sahnede yerini buluyor. Bu, “Kendimi bir şekilde ifade etmeliyim” duygusuna dönüşebiliyor. Çünkü komedi, her şeyden önce benim için bir baş etme biçimi. Bunun dışında çoğunlukla salt komik anlar, tutarsızlıklar ve saçma bulduğum şeyler de sahnede yer buluyor.
“Komedi kendi komplekslerimle yüzleştirdi, toplumun ikiyüzlülüklerini yüzüme çarptı”
- Karanlık esprileri sevdiğinizi, ancak bazen seyircinin bunları sindirmekte zorlandığını söylüyorsunuz. Bir esprinin seyirciyi rahatsız etmesi, sizce komedyenin tam da hedeflediği yere ulaştığı anlamına mı gelir, yoksa işlerin kötü gittiğini mi gösterir?
Çok güzel bir soru; gerçekten de ince bir çizgi var. Rahatsızlık neye hizmet ediyor? İnsanların bir şeyleri fark etmesini, yüzleşmekten kaçındıkları ya da ilk kez yüzleştikleri konularla karşılaşmalarını mı sağlıyor? Yoksa sahnede gerçekten problemli bir anlatıyı yeniden mi üretiyor?
Seyirci olduğum taraftan baktığımda komedi bana çok şey öğretti. Kendi komplekslerimle yüzleştirdi, toplumun ikiyüzlülüklerini yüzüme çarptı. Bu anlamda rahatsızlığın ufuk açıcı bir tarafı olabiliyor. Fakat cinsiyetçi şakalardan veya slut-shaming gibi yaklaşımlardan rahatsız olduğumda, işlerin sahne açısından kötü gittiğini düşünüyorum. Stereotipleştirme ateşine bir odun daha atmaya gerek var mıydı?
Kendi sahnemde ofansif olabilecek, kendimle dalga geçtiğim şakalar da yapıyorum. Böyle anlarda seyirci bazen anlattığım deneyimle fazla özdeşleşip koruma refleksine girebiliyor; gülmeden önce “Buna gülmem doğru mu?” diye tereddüt ediyor. Ben de zaman zaman o gerilimi özellikle uzatıp bir sonraki anda boşaltmayı seviyorum. Dolayısıyla seyircinin bir an gerilmesi, şakanın kötü gittiği anlamına gelmiyor; o gerilim şakanın ritminin bir parçası da olabiliyor.
Bazen bir seyirci, setin başında uzun süre mesafeli kalırken sindirmesi zor, karanlık bir şakayla birden açılıp yüksek sesle gülmeye başlayabiliyor. Ardından gösterinin geri kalanına da daha rahat eşlik ediyor. Başka bir seyirci ise aynı yerde sessiz kalabiliyor. Böyle anlarda şakanın kötü olduğunu değil, seyircisini bulup bulmadığını düşünüyorum.
Örneğin, anne-baba sorumlulukları arasındaki eşitsizlik üzerinden babalarla dalga geçtiğim bir şakanın bazı insanları rahatsız ettiğini biliyorum. Bazen gülünüp geçiliyor, bazen babalar alınganlık gösterebiliyor. Bence bu güzel bir rahatsızlık.
Dolayısıyla cevabım şu: İkisi de mümkün. Rahatsızlık bazen şakanın tam hedeflediği yere ulaştığını, bazen de işlerin kötü gittiğini gösterebiliyor. Aradaki farkı, rahatsızlığın neye hizmet ettiği ve şakanın sonunda kime yöneldiği belirliyor. Bu yüzden karanlık bir şakayı tek bir cümlesi üzerinden değil, kurulduğu bağlam ve gösterinin bütünü içinde değerlendirmek gerekiyor.
- Sahnede işler kötü giderken bu durumla nasıl baş ediyorsunuz?
Diyalog kurmaya, iletişim kurmaya çalışıyorum. Evet, anlatacaklarım var ama baktım ki gitmiyor… “Neler oluyor, kim bu insanlar? Benzer deneyimler yaşamışlar mı?” diye merak etmeye başlıyorum.
“İngilizce şaka yazmak daha kolay ama Türkçe kendimi ifade etmek daha rahat”
- Edinburgh Festival Fringe, dünyanın farklı yerlerinden sanatçıların ve komedyenlerin buluştuğu önemli bir platform. Siz de burada sahne aldınız. Fringe’de sahneye çıkmak, Türkiye’deki seyirci karşısında sahneye çıkmaktan farklı mıydı? Ana dilinizi konuşmayan bir seyirciye komedi yapmak nasıl bir histi?
Fringe yalnızca dünyanın farklı yerlerinden sanatçıların değil, seyircilerin de buluştuğu bir yer. Gösterimde Yeni Zelanda’dan Amerika’ya, Avustralya’dan Mısır ve Filistin’e kadar çok farklı ülkelerden insanlar vardı. Kimsenin beni tanımadığı; yalnızca bir flyer, poster ya da sokaktaki kısa bir karşılaşma üzerinden merak edip geldiği seyirciye oynadım. Festivalde, her yaştan ve çok farklı sosyokültürel arka planlardan gelen insanların karşısında sahne alırken şakaların nerelerde evrenselleştiğini görmek çok güzeldi. Gösteriden sonra aldığım geri bildirimlerde herkesin favori şakasının değiştiğini fark ettim. Türkiye’den ve Akdeniz kültürlerinden gelen seyircilerin yalnızca şakalara değil, aradaki küçük ayrıntılara da daha çok gülmesini ve sürekli başını sallamasını ortak kültüre bağlıyorum.
Gösteriyi Türkçeye çevirip burada sahnelediğimde, anlattıklarımı İngilizce söylemenin aslında arama mesafe koyduğunu; kendi dilimde ise her şeyi sıfır noktasından anlattığımı fark ettim. En basitinden, İngilizce söylerken beni hiç utandırmayan bir küfrü Türkçeye çevirdiğimde bir an “Ay, ben aslında böyle bir şey söylüyormuşum” dedim. İngilizce şaka yazmak daha kolay ama Türkçe kendimi ifade etmek daha rahat.
“Bir şakayı beğenmemek başka, komedyeni cezalandırmak başka”
- Günümüzde ifade özgürlüğü ve mizahın sınırları sıkça sorgulanıyor. Deniz Göktaş’ın stand-up gösterisi nedeniyle karşı karşıya kaldığı hukuki süreç ve daha pek çok komedyenin yaşadıkları, sahnede söylenenlerin sonuçlarını da hesap etmek zorunda kalındığı bir iklim oluşturdu. Siz gösterinizi yazarken ya da sahnede seyirci karşısına çıkarken otosansür uygulamak zorunda hissediyor musunuz?
Öncelikle Deniz’in yeniden aramızda olmasına çok sevindim. Hiç tutuklanmaması ve ceza almaması gerektiğini düşünüyorum. Onu yeniden sahnede görmek için sabırsızlanıyorum.
Komedi sahnesinin zaten kendi geri bildirim mekanizması var. Seyirci gülmeyebilir, eleştirebilir ya da bir daha izlememeyi seçebilir. Bunların hiçbiri, bir sanatçının söylediklerinin suç kapsamına alınmasıyla aynı şey değil.
Sahnede otosansür uygulamıyorum. Sadece politik doğruculuğa dikkat ediyorum. Çoğunlukla da bu yüzden, bu tavrıma tepki olarak, meseleyi eğip büküyor ve onunla da dövüşüyorum. Hangi canavarı beslediğimi dönüp dönüp düşünmek zorunda kalıyorum. Benim tek derdim bu.
Ama videoları paylaşırken, sözünü ettiğim bağlam meseleleri nedeniyle maalesef otosansür uygulamak zorunda kaldım ve hâlâ kalıyorum.
“GAL Stand-Up’ın amacı kadınlara hata yapma özgürlüğüne sahip oldukları bir alan açmaktı”
- GAL Stand-Up, kadın komedyenlerin karşılaştığı eşitsizlikleri, önyargıları ve güvensiz ortamları değiştirmeyi amaçlayarak kurduğunuz bir oluşum. Bunu biraz açar mısınız? Kadın komedyenler ne gibi zorluklarla karşılaşıyor?
GAL Stand-Up’ı, kadınların düzenli olarak sahneye çıkabileceği, malzeme deneyebileceği ve birbirini destekleyebileceği daha güvenli bir alan yaratmak amacıyla kurdum. İstanbul’un farklı bölgelerinde haftalık açık mikrofon ve line-up gösterileri düzenledik; yeni başlayanlarla deneyimli komedyenleri aynı sahnede buluşturduk.
Kadınlar sahne arkasında kişisel sınırların ihlal edilmesinden tacize, cinsel saldırıdan zorbalığa kadar pek çok sorunla karşılaşabiliyor. Bazı komedi kulüplerinin bu tür durumları ele alma konusunda yeterince güvenilir olmadığını gördüm. Bu nedenle kadınların kendilerine ya da başkalarına zarar vermiş, yanında güvende hissetmedikleri kişilerle aynı sahneyi paylaşmak zorunda kalmaması da GAL’in temel ilkelerinden biriydi.
Hedefim yalnızca sahne arkasını daha güvenli hâle getirmek değildi. Anlatılan hikâyelerin de sürekli erkek bakışına sıkışmadığı bir alan yaratmak istiyordum. Üstelik kadın bir komedyen için yalnızca sahneye çıkmak değil, internette bir şaka paylaşmak bile farklı bir deneyime ve saldırı gerekçesine dönüşebiliyor. Çünkü seyirci, yıllardır aynı dar erkeklik deneyiminden anlatılan hikâyeleri dinlemeye alışmış. Kadın komedyen sahneye çıktığında, sanki önceden belirlenmiş bir şeyi teslim etmesi gerekiyormuş da bunu başaramamış gibi değerlendirilebiliyor.
Erkeklerin saçmalamak ve hata yapmak konusunda daha fazla lüksü olabiliyor. Kadınlar ise genellikle pek çok işe “Önce bunda iyice ustalaşayım, her şeyi öğreneyim, sonra ortaya çıkarım” diyerek yaklaşıyor. GAL’in amaçlarından biri, kadınlara deneme, yanılma ve hata yapma özgürlüğüne sahip oldukları bir alan açmaktı.
Bazı komedyenler ilk tek kişilik gösterilerini burada denedi. Kimileri sektöre küsüp gitmişken bugün kendi tek kişilik gösterileriyle oldukça başarılı kariyerler oluşturdu. Yollarının GAL Stand-Up’tan geçmiş olduğunu düşünmek harika hissettiriyor.
Edinburgh Fringe’de kendi altı günlük gösterimin yanı sıra altı farklı mixed-bill gecesinde de sahne aldım. Farklı ülkelerden erkek komedyenlerle çalışırken karşılaştığım profesyonellik, samimiyetle mesafeyi aynı anda koruyabilmeleri ve destekleyici tavırları beni çok etkiledi. Kendimi güvende hissettim. Elbette kimseye ya da hiçbir ülkenin komedi sektörüne toptan kefil değilim; benzer ihlallerin yurt dışında da yaşandığını biliyoruz. Burada yalnızca kendi deneyimimden söz edebilirim.
Londra’daki sahnelerde elli, altmış, yetmiş yaşlarındaki kadınların gündemi yakalama telaşı taşımadan kendi biricik hikâyelerini anlattığını ve her yaştan seyircinin onlarla birlikte güldüğünü görmek de harikaydı. GAL’i kurduğumda bunlara henüz tanık olmamıştım; ama böyle bir alanın mümkün olduğu hayaliyle yola çıkmıştım.
“Daha çok kadın ve LGBTQİ+ komedyenin kendi hikâyesini anlatması umut verici“
- Komedi alanında üreten ve ürettiklerini kamusal alanda sahneleyen bir komedyen olarak, bu üretim alanıyla ilgili sizi en çok endişelendiren ya da umutlandıran konular neler?
Ekonomik koşullar büyük bir endişe kaynağı. Gösteri düzenlemek ve bunu sürdürülebilir bir mesleğe dönüştürmek giderek zorlaşıyor. Bu alanda geçimini sağlamak, siz yaklaştıkça sizden uzaklaşan bir hedef gibi. Ancak bütün bunların başında ifade özgürlüğü geliyor. Buna karşılık dayanışma her zaman umut veriyor. Deniz Göktaş’ın yaşadıkları karşısında oluşan dayanışma da hepimiz için önemliydi. Daha çok kadının, LGBTQİ+ komedyenin ve farklı yaşlardan, sınıflardan, kültürlerden insanın kendi hikâyesini anlatmaya başlaması da beni umutlandırıyor.
En çok da anlattığım bir şeyin seyircide karşılık bulduğunu, birine yalnız olmadığını hissettirdiğini veya bir düşüncesini değiştirdiğini duymak umut veriyor. Bazen bir kişinin gösteriden sonra gelip söylediği tek bir cümle, bütün bu üretme çabasının nedenini yeniden hatırlatıyor.


