Burak Soyer
Cinselliği ilk defa bu kadar açık şekilde işleyen Kate Chopin’in “Uyanış” adlı romanı, aynı zamanda bir kadının kendi özgürlüğünü keşfetme çabasını ve bireyin de iç benliğiyle yüzleşmesini anlatır. Aşkı, tutkuyu, cinselliği insanın en temel yönlerinden biri olarak gören Kate Chopin’in “Uyanış”ı, etrafı kırmızı çizgilerle kapatılmış “kadın”ın yerini yeniden belirleyen bir ilk olarak tarihsel yerini de almış olur.
Kate Chopin, 8 Şubat 1851’de Amerika’nın Louisiana eyaletinin St. Louis şehrinde, Katherine O’Flaherty olarak dünyaya gelmiş. Annesi, o bölgeye yerleşenlerden Fransız bir genç kız, babası da İrlandalıymış. Erken yaşta babasını kaybeden Katherine, anneannesinin annesi olan Madam Charleville’in yanında, Fransızca konuşulan bir evde büyümüş. Çok okuyan ve meraklı bir kadın olan Madam Charleville sayesinde açık fikirli biri olarak, büyük büyükannesinden devraldığı kitap merakıyla bol bol okuyan, düşünen genç kızlıktan yetişkinliğe geçtiğinde, 1870 yılında Oscar Chopin ile evlenmiş. Tütüncülükle uğraşan Oscar Chopin’le birlikte, New Orleans’a gitmiş. Ancak kocasının işleri bozulunca gerisin geri dönerek, Louisiana’nın uzak bir yerinde, bir çiftliğe yerleşmişler. Kate Chopin buranın ilk yerlilerinden olan ve Cajun’lar ya da Acadia’lılar adlarıyla bilinen Fransız asıllı fakir halkla beraber yaşayan siyahilerin hayatını gözlemlemeye başlamış. 1883’te hayatını kaybeden kocasının ardından, çiftlikteki işleri tek başına yürütemeyince çocuklarıyla beraber soluğu tekrar doğduğu yerde almış. Burada bir yandan çocuklarını büyütmeye çalışan diğer yandan da bir dostunun tavsiyesiyle tekrar okumaya başlayan Kate, Darwin, Huxley, Spencer gibi düşünürlerin yanı sıra, Emile Zola, Thomas Hardy gibi yazarları da hatmetmiş.
1889 yılında ilk yazdığı öykülerini çeşitli mecralara göndermeye başlayan Kate’in ilk romanı “At Fault” 1890 yılında yayımlanmış. O yıllarda bir roman daha yazan ancak yayımlatamayan Kate Chopin, bu defa dümeni öykü ve denemeye kırmış ve 1894’te “Bayou Folk” adlı ilk öykü kitabı, 1897’de de ikinci öykü kitabı “A Night in Acadie” yayımlanmış. 1899 yılında da kendisine asıl başarıyı getiren “Uyanış” adlı ikinci romanı çıkmış. Kısa süre önce Yapı Kredi Yayınları’ndan Necla Aytür çevirisiyle Türkiyeli okurlarla buluşan “Uyanış”, Louisiana’nın yöresel zenginlikleriyle bezenmiş bir fonla akarken, Kate Chopin’in uzun yıllar başka halkları gözlemlemesinden gelen bir birikmişlikle, ABD’nin güneyinde yaşanan ırk ayrımcılığını, farklı ırklar arasındaki cinselliği ve köleliği kendi üslubunca kâğıda döktüğü, asıl olarak ise kadın olmanın ne anlama geldiğini anlamaya çalıştığı bir roman olarak karşımıza çıkar. İlk yayımlandığında büyük tepki gören “Uyanış”, 1904’te Kate Chopin’in ölümünden sonra unutulmaya başlasa da 1970’lerde yeşermeye başlayan feminizmle beraber tekrar olması gereken yere yerleşir.
Evli ve iki çocuğu olan Edna Pontellier’in kimliğini keşfedişini anlatan “Uyanış”ta ana karakter Edna, toplumun tüm kadınlarda olduğu gibi ondan da beklediği iyi bir eş ve iyi bir anne rollerini sorgulamaya başlar. Bu sorgulamayla birlikte gelen içsel “uyanış”, Edna’yı duygusal, cinsel ve sanatsal bir farkındalığın kucağına iter. Bir yanda Louisiana’nın Creole eşrafının üstü kapalı ahlâk anlayışıyla kendi kişisel özgürlüğü arasında sıkışan Edna, Robert Lebrun’a duyduğu aşkla birlikte, benliğini tekrar tanımlamaya başlar.
Kate Chopin, “Uyanış”ta, cinselliği bütünüyle ilk kez ele alırken sadece bir kadının kendi özgürlüğünü keşfetme çabasını değil, bireyin de iç benliğiyle yüzleşmesini anlatır. Aşkı, tutkuyu, cinselliği insanın en temel yönlerinden biri olarak gören Kate Chopin’in “Uyanış”ı, etrafı kırmızı çizgilerle kapatılmış “kadın”ın yerini yeniden belirleyen bir ilk olarak tarihsel yerini de almış olur.
Burak Soyer
Gazeteciliğe 2005 yılında Radikal Gazetesi Kültür Sanat Servisi ve Kitap Eki’nde başladı. Şimdiye kadar Milliyet, Hürriyet, Hürriyet Kitap Sanat, BirGün, BirGün Pazar, BirGünKitap, Taraf, Cumhuriyet Pazar, T24, Gazete Duvar, sendika.org, solhaber.org’a, siyaset, edebiyat, müzik, sinema, tiyatro yazıları yazdı. Halen Gazete Pencere, Bianet, Gazete İkinci Yüzyıl ve OT dergisine kültür sanat, K24, Edebiyathaber.net, Oggito, Ne Okuyorum?, Ajandakolik, Mahal Dergi, Romanoku internet sitelerine de edebiyat yazıları yazıyor. 2017 yılında ilk kitabı Zıvana Doğan Kitap etiketiyle yayımlandı. Zıvana’nın devamı olanBuji de 2019 yılında aynı yayınevinden çıktı. Son romanı Ring ise, geçtiğimiz Eylül ayında Karakarga Yayınları etiketiyle okuyucuyla buluştu. 2015 yılında Anadolu Üniversitesi Sosyoloji bölümünden mezun olan Burak Soyer, halen Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Sanat Tarihi bölümündeki eğitimine devam etmektedir.
