MAHA HARADA’NIN BABAMIN ODASINDA FİLMİ ÜZERİNE
Maha Harada’nın yönettiği, başrollerinde Yu Aoi ve Issey Ogata’nın yer aldığı “Babamın Odasında”, babasından kalan izlerin peşine düşen Satomi’nin kendisini yeniden tanıma yolculuğunu anlatıyor. Baba-kız bağını edebiyat, şiir ve sanatla buluşturan film, izleyicisine kaybettiği sevdiklerini özletiyor; onların bir sözle, bir kitapla, bir hatırayla hayatımızda yaşamayı sürdürdüğünü hissettiriyor.
Emel Seçen

İşte dört dörtlük bir sanat filmi, hatta bundan daha fazlası diyebileceğimiz; 14. Boğaziçi Film Festivali seçkisinin son gününde karşımıza çıkıveren ve yüreklerimizi ansızın kiraz ağaçlarının dalları gibi sarıveren bir film. Şiirden sakuralara uzanan bir roman belki; bir film, belki eşsiz bir sergi.
Yazar, senarist ve küratör Maha Harada, ilk uzun metraj filmiyle izleyiciye, burada neyi bulmak istiyorsa ona ilişkin tüm verileri, gerçeklikleri gönülden ve apaçık sunuyor.
Babamın Odasında (In My Father’s Room) filminin, en başında verilen isminden dolayı içimde uyandırdığı tahminler vardı. Bunların hepsini izlerken buldum ve kendimle de o kadar örtüştürdüm ki… Nedeni ise filmin soru-cevap kısmında ve sonrasındaki kısa zaman diliminde yapımcılarla sohbetimiz sırasında, değerli tercüman aracılığıyla da ifade ettiğim gibi, benim şu anda hâlâ yazıyor olmamın baş aktörünün sevgili babam olmasıydı.
Film açıldıkça büyüyen bu özlem, baba-kız ilişkisi üzerinden ilerliyor. Satomi’nin (Yu Aoi), doğum günü olan 1 Şubat’ta bir paket alması ve odasında küçük bir kartın üzerinde “Satomi’yi gördüm.” yazısıyla karşılaşması…
Japonya’nın en önemli müzelerinden birine giriş bileti olan bu kartın üzerindeki not, film ilerledikçe bir yelpaze gibi açılıyor. Filmin girişinden gelişme ve sonuca doğru yavaş yavaş bağlanan bu bölümle filmin iskeleti tamamlanıyor.
Diğer tüm iç dolgular ise edebiyat ve aile ekseni üzerinde geçmekte. Bu gerçeklerin hayatlarımızdaki geçerlilikleri kadar bizde bıraktığı izler…
Çok ustaca ve nazik bir dille kaleme alınmış. Metnin senaryoya dönüştürülmesi iki yıl almış. Çünkü eser, ünlü yazar Harada’nın “Gereksiz Bir Adam” adlı öyküsünden uyarlama.
Harada’nın ilk uzun metraj filmi olan yapım, 74. San Sebastian Uluslararası Film Festivali ve 31. Busan Uluslararası Film Festivali’nin ardından ülkemizde, 14. Boğaziçi Uluslararası Film Festivali’nde sinemaseverlerle buluşma imkânı yakaladı. Ben de o şanslılardan biriyim.
Tüm bunlardan ortaya işte bu şahane sanat filmi çıkmış. Film, bir sanat perspektifi gibi. Resimden galerilere, edebiyatın olmazsa olmazı şiirden baba-kız bağına kadar son derece dokunaklı bir işleyiş seyirciye geçmekte.
Japonya’nın 2025 Oscar adayı Kokuho da sanırım en iyi makyaj ve saç şekillendirme dalında sadece adaylıkta kaldı. Hâlbuki neler anlatıyordu, neler! Böylesine nitelikli bir film, aynı zamanda Japon kültürünün unutulmaya yüz tutmuş değerlerine sahip çıkışını ifade etmekteydi.
Harada’nın ilk uzun metraj filmi olmasına rağmen bu gücü yakalamasını, bizdeki “Baba bir dağdır.” sözüne bağlıyorum: O dağ bir zaman sonra görünmez olsa da hep var olduğunu bilmenin gücüne…
Bir gün niyet ettiğiniz şeyin yansımasının, gerçekliğinin tezahürünün, aradan geçen dört yıl sonra gezmeye geldiğiniz bir ülkedeki film festivalinin seçkisinde yer alması ve bizlerle buluşması tam da bu olsa gerek.
ŞİİR
Yönetmen ve senarist Maha Harada, Babamın Odasında filminin içinde şöyle seslenir sinema izleyicisine: “Bunca kitap basılıyor ama neden şiir yok? Artık kimse şiir yazmıyor mu?” Giderek yozlaşan, hoyratlaşan ve kaçınılmaz şekilde mekanikleşen ruhların, okumaya bile zaman ayıramazken kalkıp bir şiirin inceliğini anlamasını beklemek, abesle iştigalden başka nedir ki?
Oysa dünyanın neresinde olursak olalım, var olmuş bir insan için şiir, şiirdir. Şiir, edebiyatın alfabesi, E’sidir.
Neden benim kedimin ismi Şair, sizce?
Japonya’nın önemli bir müzesinde güvenlik görevlisi olarak çalışan Satomi’nin sanat dolu ama başkalarına göre sıradan hayatı, doğum gününde eline geçen, vefat etmiş babasıyla bağlantılı ve hiç bilmediği bir adresten gönderilmiş bir zarfla değişir. Bu süreç, babasının tam zıttı bir karakter olan annesinin telefonuyla başlar.
Film, zaman içerisindeki yıkımlarımızı anlatırken dışarıdan başka insanlara göre atıl, işe yaramaz gibi görünen bu işin aslında ne kadar önemli bir yer teşkil ettiğini gösterir. Sanatçı ister yaşasın ister yaşamasın, tablodaki eseri canlı bir organdır. Eser sahibi olmadan, bu organ sayesinde dış dünyayla zamansız bir bağlantı kurulur. Bu iş, hakkı verildiğinde böyle yapılmalıdır çünkü.
Bir nevi eser ile esere değer, kıymet biçenler arasında bir elçi, bir emanetçi, bir koruyucudur.
Filmin bütünü, bu eleştiriye verdiğim başlık gibi, eser-değer ikilisinin dansıdır çünkü.
Bakmak ile görebilmek arasındaki farkın en güzel anlatımıdır. Mesleğiniz ne olursa olsun —buradaki baba karakteri (Issey Ogata) bir itfaiyecidir— içinizde var olan özün değiştirilemeyeceğini vurgular.
Çünkü yazar olunmaz, yazar doğulur. Babasının kendisine söylemeden, sessizce çizdiği rota, ölümünden sonra bile ona yol gösteren kesintisiz bir kılavuz olacaktır.
Şairimiz Cemal Süreya’nın “Sizin hiç babanız öldü mü?” mısrasından, babamı kaybettiğimde içimde demlenenlere… Bana henüz on üç, on dört yaşlarımda tanıştırdığı Varlık Yayınları kitaplarından Orhan Veli Kanık’a —doğum günün kutlu olsun Orhan Veli— ve Ümit Yaşar Oğuzcan’a… Oğuzcan’ın “Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın.” mısrası neden yankılanmıştır içimde, sizce?
Çünkü şiir, ruhun temel yapısı, omurgasıdır. Açtıkça edebiyatlaşır; noktadan, bir lokomotif edasıyla kelimeler serpilir. Filmin bütünü içinde aralara serpiştirilmiş şiirler de tam bunu ifade etmekte:
“Bir kış günü doğmuştun, karlar nehre serpiştirirken
Yeniden güleceksin, bahar mevsimi karnına doğru çekilirken.”
Çok yönlü sanatçı Maha Harada bize bir filmden çok daha fazlasını sunar. Söyleşi kısmına geçtiğimizde ise o nezaketinin hâlâ devam ettiğini gördük. Bu kısmı yazının sonuna saklıyorum. Çünkü genelde filmler izlenir ama söyleşi, soru-cevap kısmı es geçilir. Oysa anlatılamamış, vakit ayrılamamış, içte biriken ne varsa belki eser sahibi ve ekibi tarafından defalarca dile getirilmiştir.
Babamın Odasında filmi de özü gereği atadan gelen genetik, kültürel ve ruhsal bağların demini, Japon kültür ve sanatındaki çay seremonisi (Çado–Sado / Çay Yolu) üzerine kurar.
Bizim kültürümüzde de çay demliyoruz; hatta en çok tüketilen yerel ve millî içeceğimiz. Çay ise onca uğraşın; toplamanın, arındırmanın, yaprakları temizlemenin ardından sadece insana hizmet etmek için yanıyor.
Evet, kaynar suyla yanıyor. Sadece insana verdiği hizmetin sonsuzluğuna bakın lütfen. Hayattaki her şey yerli yerinde ve sonsuz bir akış içindedir. Yeter ki biz taşları yerinden oynatmayalım. Denge esası her şeyde geçerlidir çünkü.
Japon kültüründe çay kutsaldır. Film de sahaflara ve antikacılara uzanarak bir kap üzerinden kıymet ve değer bilincini anlatmaya çalışır.
Satomi’nin babasının çay seremonisini doğaçlama yapması ve neredeyse bunun dersini almışçasına imrenilecek bir ustalık göstermesi, tamamen kendi ruhuyla özdeştir.
Filmin sonlarına doğru, hayat emanetini almaya gelen kişiyle çay seremonisi kısmı efsane bir sahneydi.
Buradaki kap, çay ve fincan, Satomi’nin babasının ellerinde; tıpkı bizde, Kapadokya’da, Avanos’ta bir çömlekçinin toprakla suyu karması gibi serilir.
Dört element üzerinden hayatı yaşarız ve elimizdeki joker kart duygularımızdır. Hayatta ne iş yaparsak yapalım, eğer insansak, içinden duygu geçmeyen şey gerçek değildir.
Bunu unutmadan aldığımız yol, acıda bile bizi doğruya iletecektir. Bir itfaiyecinin bile içindeki bilgeliği küçümsemeyin. Dinlemesini bilene doğa da seslenir; sıradan görünen, ön yargılarla yaklaştığımız, baktığımız ve gördüğümüze inandığımız insan da.
Babasından kalan emanetler ve Satomi’nin gideceği yol filmi belirler.
Görevi gereği kimlere dokunduğu önemlidir. Burada da “Ne yaparsanız yapın, saygı duyarak yapın.” mesajı verilir.
Bir eserin, hele bir yazının ortaya çıkması ciddi emek, feragat ve özveri gerektirir. Babasının bir kitabı yahut antikacı dükkânındaki dört yüz yıllık bir çanağı görmek için işten kaytarması, zamansız varlığımızı ve bizden öncekilerin bulunduğumuz zaman içindeki hatırlatmalarını düşündürür.
KENDİNİ BULMA YOLCULUĞU
Japon kültüründeki az eşya anlayışı —çünkü fazlası görgüsüzlük sayılır—, az yemek, çok düşünüp az konuşmak; anne ile kızı arasında hayat ve karakter farklılıkları olarak verilir.
Kırk yaşınızda olsanız da hayattan öğrenecek şeyler hep vardır.
Bir kitap yazmanın, henüz yazmaya başlamadan hayalini kurmak bile insanın içine işleyen eşsiz bir duygudur; bir dağa tırmanış hikâyesidir. Oysa dışarıdan bakılıp “Yazıyor işte, ne var bunda?” ya da “Boyuyor işte, ben de iki fırça, boya alsam yaparım.” denir. Film, bu sözler söylenirken eseri kimin, hangi olgunluk ve bilgelikle ürettiğinin gözden kaçırıldığını vurgular.
En az onun kadar, eser ne olursa olsun, onu anlayabilmek için yapan, üreten kişiyle ortaya çıkan eser arasında kurulan bağın, özün ve empati derinliğinin koşulsuzluktan geçtiğini vurgular.
Her varlıktan geriye bir toz zerresinden öte şeyler de kalır; bir yazarın hep hayalini kurduğu bir kitap, bir eser bırakması gibi…
Japon kültüründe bedenin yakılması, küllerin bir vazoda geride kalanlarla kalması… Ritüeller, saygı, çay seremonisi ve bir ruhtan geriye kalanlar bizi biz yapmaya devam edecektir.
Film bana, bir yazar olarak, “Ne olursa olsun, yazmaya devam et.” diyen ve kendisi de şiirler yazan rahmetli babamı hatırlattı. Fiziken, bedenen aramızdan ayrılabilirler ama bizler, yani dünyada kısa hayatlarına devam eden faniler, henüz perdeli olduğumuz için göremeyiz. Oysa her an, her üzüntüde, her sevinçte, her düştüğümüzde yanımızdalar.
Bu bağı kimse koparamaz, kötülük bile. Sade ve yalın yaşa. Yazman şart değil ama bir şiir oku, ruhuna iyi gelir. Orta Çağ karanlığında bile ne şiirler yazıldı. Ne güvercinler uçuruldu.
Kendi varlığının derinliği, o sesi duymayı bırakmadıkça sana kim olduğunu hep hatırlatacaktır.
Bu yıl 14’üncüsü düzenlenen Boğaziçi Film Festivali’nin açılış filmi, çok acılardan geçmiş ama pes etmemiş bir kadının, Ümmü Gülsüm’ün hikâyesini anlatan Diva’ydı. Ben ise festival yolculuğuma, çok değerli şairimiz Attilâ İlhan’ın eski eşi Biket İlhan’ın, 63. Antalya Film Festivali’nde izleme şansım olmadığı için burada yakaladığım Tatlı Maya filmiyle başlamıştım. Film, kültürümüzde unuttuğumuz hoşgörü ve sevgiyi en basit dille, hakiki bir öğretmen olmanın avantajıyla harmanlayarak gerçek mayamıza sahip çıkmamızı hatırlatıyordu.
Attilâ İlhan’ın “O mahur beste çalar, Müjgân’la ben ağlaşırız.” dizesi misali… Biket İlhan’ın şimdiki eşi ve yıllarca İş Sanat’ta sesiyle şiirlere can veren Metin Belgin’den dinlediğimiz:
“Hiroşima’da öleli
oluyor bir on yıl kadar.
Yedi yaşında bir kızım,
büyümez ölü çocuklar.”
Bu dizileriyle ölümsüz Nâzım Hikmet Ran’a uzanıyorum. Buradan da sona bıraktığım kısma geliyorum. Değerli yazar, senarist, küratör ve yönetmen Maha Harada, yönetmenlikteki ilk denemesi için kendisi gelemediğinden, bizlere okunmak üzere bir mektup iletmiş. O kadar zarif ki. Yaptığı işe, kendisine, bizlere, ötekilere ve en başta şiire o kadar saygılı ki… Mektubunda, değerli Türkiye izleyicilerini selamlıyor; ilk kez 2022 yılında, kar taneleri yağarken geldiği İstanbul’da kendisini Nobel Edebiyat Ödülü almışçasına mutlu hissettiğini, tıpkı Orhan Pamuk’un romanlarındaki gibi bir mucizenin içinde olduğunu anlatıyor. Yıllar sonra bir filminin burada gösterileceğini kim bilebilirdi?

Karın diz boyunu geçtiği bir İstanbul sabahında doğmuş; babası yaşamı boyunca hiçbir yabancı ülkeyi görememiş ama tek hayali Japonya olan bir evlat olarak düşünüyorum. Her şeye rağmen yazmak için kulaç atan biri olarak, sizin nehrinizde, filminizde tasvir ettiğiniz ve sonunda bulduğunuz baba evinde, sakuralar açarken buluyorum kendimi. En sevdiğim mevsimi ve çiçeği; sizin bu şahane kurgunuzu, eserinizi ve kim bilir gecelerce içinizde ağladığınız, biriktirdiğiniz onca şeyi şiir olmasa nasıl bir araya getirebilirdik ki?
İşte yine edebiyatın mucizesi!.. Birkaç gün önce çok erken aramızdan ayrılan fotoğraf sanatçısı Manuel Çıtak’ın İstanbul Modern’de açılan Kendine Ait Bir Ada sergisi ve Orhan Pamuk’un romanından aldığı ilham da buna ekleniyor. Henüz üç, dört yaşlarımın geçtiği Kars’ta kar tanelerinin onca sürprizi hiç boşa olmamış.
Bizi birbirimize, hepimizin gördüğü o kar taneleri getirdi; buna eminim. O kar taneleri hayatın mucizesi, şiirin de ta kendisiydi çünkü. Yeni yılda çokça şiir diliyorum hepimize…

FİLMİN KÜNYESİ: BABAMIN ODASINDA
Uluslararası adı: In My Father’s Room
Özgün adı: Muyou no Hito
Yönetmen ve senarist: Maha Harada
Oyuncular: Yu Aoi, Issey Ogata, Eita Nagayama, Eri Watanabe
Yapım yılı / Ülke: 2026 / Japonya
Tür: Dram
Süre: 109 dakika
Görüntü yönetmeni: Yoshio Kitagawa
Kurgu: Azusa Yamazaki
Müzik: Mamiko Hirai
Uyarlandığı eser: Maha Harada’nın “Gereksiz Bir Adam” adlı öyküsü. 6-15 October, 2026
Konusu: Sanat müzesinde çalışan Satomi, bir süredir uzak olduğu babasının ölümünün ardından kendisine ulaşan gizemli bir anahtarla onun geride bıraktığı odanın ve son günlerinin izini sürer. Bu yolculuk, babasının şiir, çay seremonisi ve gündelik hayatın küçük güzellikleriyle örülü, pek bilmediği dünyasını keşfetmesini sağlar. Satomi, babasını yeniden tanırken kendi hayatına ve aralarındaki bağa da başka bir gözle bakmaya başlar.


