CHARLES MACKAY’IN KALABALIKLARINÇILGINLIĞI VE OLAĞANÜSTÜ KİTLESEL YANILGILAR KİTABI ÜZERİNE
Burak Soyer
İskoç gazeteci ve yazar Charles Mackay’in yazdığı “Kalabalıkların Çılgınlığı ve Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar” adlı kitap, halihazırda bugünün kitlesel psikolojisini çözmek için rehber niteliğinde bir başvuru kaynağı olarak nitelendirilirken, aradan geçen iki yüz yılda “kitlesel yanılgılar asla sona ermez; yalnızca biçim değiştirdiğini” nokta atışıyla anlatan zamansız, klasik bir eserdir.
İnsan kendi başına alacağı kararlarda birey olarak kendini ve çevresindekileri düşünüp ona göre hareket eder. Kişisel kararlarında aklı devreye sokup en verimli sonuca ulaşmak için bin kere düşünür. Ancak işin rengi bir grupla, toplulukla birlikte karar alıp hareket etmeye gelince değişir. Normal zamanda gayet mantıklı ve makul davranan insan, bu kalabalıkların arasına girdiğinde kontrolü tamamen kaybeder. Kendini yıkıma sürükleyen, aklıizanı bir yere bırakan biri olarak karşımıza çıkar. İskoç gazeteci ve yazar Charles Mackay’in ilk kez 1841 yılında yayımlanan, kısaQ süre önce de Say Yayınları’ndan, Ekin Duru çevirisiyle okurla buluşan klasik kitabı “Kalabalıkların Çılgınlığı ve Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar”, kalabalıkların uğultusu içinde tamamen biçim değiştiren insanın bu değişimini Fransa’yı birbirine katan Mississippi Projesi, İngiltere tarihinin en büyük kaoslarından biri olan Güney Denizi Balonu ve Hollanda’nın rotasını baştan aşağı şaşırtan Lale Çılgınlığı üzerinden anlatıyor.
Özellikle finans alanındaki “balon” kavramını inceleyen “Kalabalıkların Çılgınlığı ve Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar”, sadece bir tane lale soğanının lüks bir ev fiyatına satılıp piyasaların birden çökerek binlerce insanı açlığa ve sefalete sürüklediği Hollanda’nın “Lale Çılgınlığı”, Fransa’nın sömürge topraklarındaki zenginlikleri hayalî bir şekilde gösterip ülkenin ekonomisini çökerten Mississippi Projesi ve İngiltere kraliyet ailesinden sokaktaki yurttaşına kadar herkesi batıran borsa spekülasyonu örneklerinden yola çıkarak kitlesel psikolojinin nelere kadir olduğunu gösteriyor.
Bu üç finansal örnek üzerinden bu dünyanın ardında açgözlülük ve korkunun yattığını belirten Charles Mackay, çabuk yoldan zengin olma arzusuyla kör olan insanın, aynı yolla zengin olma fırsatını kaçırma korkusuyla eşleştirirken bunun sürü psikolojisini nasıl etkilediğini ayan beyan ortaya koyuyor.
Sadece finansal balonlarla değil; cadı avları, sahte medyumlar, falcılar, ulus ötesi savaşlarla başka topraklara göz koymasını, ortak bir amaca hizmet eden davranışların kalabalıklarla birlikte ne idüğü belirsiz bir amacın peşinden gözü kapalı bir şekilde gittiklerini ifade ediyor.
Charles Mackay’in “Kalabalıkların Çılgınlığı ve Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar” kitabı, hâlihazırda bugünün kitlesel psikolojisini çözmek için rehber niteliğinde bir başvuru kaynağı olarak nitelendirilirken, aradan geçen iki yüz yılda “kitlesel yanılgılar asla sona ermez; yalnızca biçim değiştirdiğini” nokta atışıyla anlatan zamansız, klasik bir eserdir.
