SuareMag Ekim 2026

Merhaba sevgili okur,
Düşünelim bakalım, cevheri cümle içinde en son ne zaman kullanmış olabiliriz? Evet, cevher eski bir kelime, bugün gündelik dilde pek sık kullanmıyoruz, daha çok “öz” diyoruz yerine. Bir şeyin görünen yüzünün altında kalan, onu o şey yapan, değişse bile değişmediğine inanmak istediğimiz o çekirdek. 
İnsanın da bir cevheri olduğuna inanmayı seviyoruz. “Özü iyi,” diyoruz mesela. Kötü bir şey yapmış biri için bile bunu söyleyebiliyoruz. Çünkü davranışla öz arasında bir mesafe bırakmak istiyoruz. İnsan hata yapabilir, değişebilir, bozulabilir ama derinlerde bir yerde dokunulmamış, kirlenmemiş bir şeyin kalabileceğini düşünmek rahatlatıcı. 
Peki gerçekten kalır mı? 
Ya dışarıdan kusursuz görünen bir meyve gibi içten içe çürüyorsa herkes… Koca bir dünya dolusu insan…
Ne zaman başlar çürüme?
Büyük felaketler olduğunda mı? Yoksa küçük kötülükler sıradanlaştığında mı? Bir başkasının başına gelen karşısında susmak normalleştiğinde, adaletsizlik şaşırtıcı olmaktan çıktığında, yalan artık utanılacak bir şey sayılmadığında mı? 
Ama cevher ile çürüme arasındaki ilişkiyi yalnızca böyle okumak eksik kalır. Çünkü doğada çürüme yalnızca ölüm değildir. Düşen yaprak çözünür, toprağa karışır. Meyve çürür, çekirdeği kalır. Bir organizmanın sonu başka bir yaşamın maddesine dönüşebilir. 
O hâlde soruyu değiştirsek mi?
Ya çürüme bazen cevheri yok etmiyor, onu ortaya çıkarıyorsa?

Herakleitos, varlığı değişmeyen bir şey olarak değil, sürekli bir oluş hâli içinde düşünür. Aynı nehre iki kez girilemeyeceğini söylerken yalnızca zamanın geçişinden değil, hiçbir şeyin olduğu hâliyle kalmadığından söz eder. Belki cevher de sandığımız kadar sabit değildir. Belki bir şeyin ne olduğunu yalnızca bozulmadan önceki hâlinde değil; değişirken, aşınırken, hatta çözülürken de aramak gerekir.
Çoğu zaman insanların kim olduğunu her şey yolundayken anlayamayız. Kaybın, korkunun, iktidarın, yoksunluğun, başarının ya da başarısızlığın içinde başka bir yüz belirir. Bazen yıllarca sağlam sandığımız şey dağılır; geriye kalan küçücük parça, bütün o yapının aslında ne üzerine kurulduğunu gösterir. 
Belki ilişkiler için de böyledir. Belki toplumlar için de. Belki insanın kendisi için bile. 
Bu nedenle bu sayıda cevher ile çürümeyi birbirinin karşısına koymak istemedik. Birini ışığa, diğerini karanlığa bırakmadık. İkisinin arasında durduk, aralarındaki bağa baktık.
Bozulmaya, aşınmaya, dönüşmeye; kabuğun çatladığı, görüntünün dağıldığı, saklanan şeyin görünür olduğu o ana… 
Çünkü bazen bir şeyin ne olduğunu anlayabilmek için ona bütünüyle bakmak yetmez. Bazen biraz çözülmesini beklemek gerek…
Umalım ki çürüyeni zamanında görebilir; geriye kalanı koruyacak cesareti buluruz.

Keyifli okumalar…

H. Nilgün Karataş